Στο MARTOL STUDIES βλέπουμε καθημερινά πόσο έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουν τα παιδιά. Η τεχνολογία είναι πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας — από τα online μαθήματα μέχρι τις εφαρμογές εξάσκησης του λεξιλογίου. Ταυτόχρονα όμως, η ίδια οθόνη που χρησιμοποιεί ένας μαθητής για να παρακολουθήσει το μάθημά του, είναι συχνά και η πηγή μιας πρόκλησης που απασχολεί όλο και περισσότερο εκπαιδευτικούς και γονείς: τον ψηφιακό εθισμό.

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι αποκαλυπτικά: πάνω από το 95% των Ελλήνων ηλικίας 16-74 ετών συνδέεται στο διαδίκτυο σχεδόν καθημερινά, με το κινητό να κυριαρχεί ξεκάθαρα ως συσκευή. Για εμάς που δουλεύουμε καθημερινά με παιδιά και εφήβους, το ερώτημα δεν είναι αν χρησιμοποιούν τεχνολογία — αυτό είναι δεδομένο — αλλά πώς μπορούμε να διακρίνουμε πότε η χρήση γίνεται πρόβλημα, και πώς αυτό επηρεάζει τη μάθηση, τη συγκέντρωση και την πρόοδό τους στο μάθημα.

Τι είναι ο ψηφιακός εθισμός

Δεν μιλάμε απλώς για «πολλή ώρα στο κινητό». Πρόκειται για μια καταναγκαστική σχέση με το διαδίκτυο, όπου η στέρησή του προκαλεί δυσανεξία και ευερεθιστότητα. Οι πιο συχνές μορφές του σήμερα είναι ο εθισμός στα κοινωνικά δίκτυα, στα τυχερά παιχνίδια, στην ασταμάτητη περιήγηση, στα βιντεοπαιχνίδια και σε ακατάλληλο περιεχόμενο.

Πώς επηρεάζει τη μάθηση

Ως φροντιστήριο ξένων γλωσσών, βλέπουμε από πρώτο χέρι τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Ένας μαθητής με αυξημένη εξάρτηση από την οθόνη συχνά παρουσιάζει:

• Δυσκολία συγκέντρωσης στη διάρκεια του μαθήματος, ακόμη και του online μαθήματος
• Μειωμένη υπομονή σε δραστηριότητες που απαιτούν επανάληψη και εξάσκηση, όπως η εκμάθηση λεξιλογίου ή γραμματικής
• Διαταραγμένο ύπνο, που μεταφράζεται σε κόπωση και απόσπαση προσοχής την επόμενη μέρα
• Αναβλητικότητα απέναντι στις υποχρεώσεις — προτίμηση για την άμεση «ανταμοιβή» μιας ειδοποίησης έναντι της πιο αργής ικανοποίησης που δίνει η μάθηση
• Χαμηλότερη αυτοπεποίθηση, ιδίως όταν συγκρίνει τον εαυτό του με εικόνες τέλειας ζωής στα social media

Γιατί συμβαίνει

Το «κλειδί» είναι η ντοπαμίνη — ο νευροδιαβιβαστής που ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Κάθε ειδοποίηση, κάθε like, δίνει μια μικρή δόση ευχαρίστησης, πολύ πιο άμεση από αυτή που προσφέρει η σταδιακή πρόοδος στην εκμάθηση μιας γλώσσας. Είναι λογικό λοιπόν ένας έφηβος να δυσκολεύεται να «αντισταθεί» στην οθόνη όταν το εναλλακτικό είναι να καθίσει με ένα βιβλίο ή να επαναλάβει ακανόνιστα ρήματα. Παρατηρείται μάλιστα και συχνή συνύπαρξη με τη ΔΕΠΥ, ενώ οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι, καθώς βρίσκονται σε φάση διαμόρφωσης ταυτότητας.

Τι μπορούν να κάνουν γονείς και μαθητές

Στο MARTOL STUDIES πιστεύουμε ότι η ισορροπία είναι εφικτή, χωρίς να χρειάζεται να «δαιμονοποιήσουμε» την τεχνολογία — άλλωστε η ίδια η online εκπαίδευση βασίζεται σε αυτήν. Μερικά πρακτικά βήματα:

• Καθορισμός συγκεκριμένου χρόνου μελέτης και χρόνου οθόνης, ώστε το ένα να μην καταπίνει το άλλο
• Ξεκάθαρα όρια από νωρίς, με εξήγηση του «γιατί» και όχι απλή απαγόρευση
• Ενθάρρυνση δραστηριοτήτων εκτός οθόνης — άθληση, χόμπι, κοινωνικές επαφές
• Αναγνώριση του προβλήματος έγκαιρα και, αν χρειαστεί, συνεργασία με ειδικό ψυχικής υγείας
• Στο πλαίσιο του μαθήματος, η χρήση της τεχνολογίας με στόχο και όριο (π.χ. μια εφαρμογή εξάσκησης 15 λεπτών) αντί για ανεξέλεγκτη περιήγηση

Η δική μας οπτική

Το διαδίκτυο δεν είναι εχθρός της μάθησης — αντίθετα, τα online μαθήματά μας αποδεικνύουν καθημερινά πόσο πολύτιμο εργαλείο μπορεί να είναι όταν χρησιμοποιείται σωστά. Το ζητούμενο είναι να μάθουμε τα παιδιά να το χρησιμοποιούν με στόχο, όχι να τα αφήνουμε να παρασύρονται από αυτό. Και εκεί, ο ρόλος τόσο της οικογένειας όσο και του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος είναι καθοριστικός.