Οι οθόνες «κλέβουν» ύπνο και παιχνίδι από τα παιδιά

Πώς επηρεάζουν την υγιή ανάπτυξη των παιδιών ο χρόνος που περνούν online και, κυρίως, το περιεχόμενο που καταναλώνουν.

Η καθημερινή παρουσία παιδιών και εφήβων στο Διαδίκτυο έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσες ώρες περνά ένα παιδί μπροστά σε μια οθόνη, αλλά και τι ακριβώς κάνει σε αυτόν τον χρόνο, τι περιεχόμενο βλέπει και πώς η ψηφιακή του δραστηριότητα επηρεάζει την καθημερινότητά του.

Νεότερα στοιχεία που συγκεντρώνονται σε έκθεση για την ανάπτυξη των παιδιών στην ψηφιακή εποχή δείχνουν ότι η σχέση ανάμεσα στη χρήση της τεχνολογίας και την ψυχική υγεία είναι σύνθετη. Η υπερβολική χρήση μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη συγκέντρωση, τη διάθεση και τον χρόνο που αφιερώνεται σε παιχνίδι, άσκηση και κοινωνικές δραστηριότητες.

Η καθημερινή χρήση του Διαδικτύου αυξάνεται

Τα ελληνικά δεδομένα δείχνουν σταθερή αύξηση της καθημερινής χρήσης του Διαδικτύου. Από το 2019 έως το 2025, το ποσοστό των μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που χρησιμοποιούν καθημερινά το Internet αυξήθηκε από 39% σε 49%. Στους μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, το αντίστοιχο ποσοστό ανέβηκε από 77% σε 86%.

Παρόλα αυτά, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο συνολικός χρόνος μπροστά στην οθόνη δεν αρκεί για να αξιολογηθεί η επίδραση της τεχνολογίας. Μεγάλη σημασία έχει το είδος του περιεχομένου και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι ψηφιακές πλατφόρμες.

Ενδεικτικά, το 34% των μαθητών πρωτοβάθμιας και το 61% των μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αναφέρουν ότι έχουν εκτεθεί σε επιβλαβές ή ακατάλληλο περιεχόμενο, πολλές φορές χωρίς να το επιδιώξουν.

Βίντεο και social media κυριαρχούν

Τα σύντομα βίντεο, τα reels και οι πλατφόρμες streaming καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της ψηφιακής καθημερινότητας των ανηλίκων. Περίπου το 57% δηλώνει ότι περνά τουλάχιστον δύο ώρες την ημέρα παρακολουθώντας βίντεο.

Παράλληλα, το 36% ασχολείται καθημερινά με παιχνίδια ενός παίκτη, ενώ περίπου το 23% περνά δύο ή περισσότερες ώρες ημερησίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Νυχτερινή χρήση και προβλήματα ύπνου

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η χρήση του κινητού λίγο πριν από τον ύπνο ή κατά τη διάρκεια της νύχτας. Το συνεχές scrolling, τα βίντεο και οι ειδοποιήσεις μπορούν να καθυστερήσουν την ώρα που ένα παιδί αποκοιμιέται και να διακόψουν την ποιότητα του ύπνου του.

Η έλλειψη επαρκούς ύπνου μπορεί στη συνέχεια να επηρεάσει τη διάθεση, την προσοχή και τη συγκέντρωση στο σχολείο. Στοιχεία της περιόδου 2014-2022 δείχνουν αύξηση των εφήβων που αναφέρουν δυσκολία να αποκοιμηθούν περισσότερες από μία φορές την εβδομάδα.

Τι περιλαμβάνει η έκθεση

Η συγκεκριμένη έκθεση δεν βασίζεται σε μία μόνο νέα έρευνα. Συγκεντρώνει και αξιολογεί 32 διεθνή κείμενα πολιτικής και επιστημονικής καθοδήγησης της περιόδου 2017-2026, μαζί με ελληνικά δεδομένα από έρευνες όπως οι HBSC και ESPAD.

Παράλληλα, αξιοποιήθηκαν συζητήσεις με περίπου 85 εφήβους ηλικίας 13 έως 17 ετών από πέντε ελληνικές πόλεις, προσφέροντας μια πιο άμεση εικόνα για το πώς βιώνουν οι ίδιοι οι νέοι την ψηφιακή καθημερινότητα.

Τα πρότυπα ομορφιάς στα social media

Ένα ακόμη ζήτημα που αναδείχθηκε είναι η συνεχής έκθεση σε εξιδανικευμένες εικόνες σώματος και εμφάνισης στα social media. Πολλοί έφηβοι δυσκολεύονται να διαχωρίσουν την πραγματική εικόνα ενός ανθρώπου από το περιεχόμενο που έχει υποστεί φίλτρα, επεξεργασία ή προσεκτική σκηνοθεσία.

Η συνεχής σύγκριση με τέτοιες εικόνες μπορεί να συνδέεται με ανασφάλεια για την εμφάνιση, αρνητική εικόνα σώματος και προβληματικές διατροφικές συμπεριφορές. Παρόλα αυτά, οι ειδικοί τονίζουν ότι η σχέση αιτίας και αποτελέσματος δεν είναι πάντα ξεκάθαρη.

Η τεχνολογία δεν είναι μόνο αρνητική

Η συζήτηση δεν περιορίζεται στη δαιμονοποίηση των κινητών και των social media. Για ορισμένους εφήβους, το ψηφιακό περιεχόμενο μπορεί να λειτουργήσει ως προσωρινός τρόπος χαλάρωσης, επικοινωνίας ή απόσπασης από δυσάρεστες σκέψεις.

Το πρόβλημα δημιουργείται όταν αυτή η χρήση εξελίσσεται σε έναν κύκλο όπου η συσκευή βοηθά προσωρινά το παιδί να χαλαρώσει, αλλά ταυτόχρονα μειώνει τον ύπνο, αυξάνει την κόπωση και ενισχύει την ανάγκη για ακόμη περισσότερη χρήση.

Τι μπορούν να κάνουν γονείς, σχολεία και πλατφόρμες

Οι ειδικοί δίνουν έμφαση στην ψηφιακή παιδεία και όχι μόνο σε αυστηρούς χρονικούς περιορισμούς. Τα παιδιά χρειάζονται ενημέρωση για τους κινδύνους του Διαδικτύου, αλλά και τη δυνατότητα να μιλούν ανοιχτά με γονείς και εκπαιδευτικούς για όσα συναντούν online.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο έχουν και οι ίδιες οι ψηφιακές πλατφόρμες, οι οποίες μπορούν να σχεδιάζονται με μεγαλύτερη ασφάλεια για τους ανηλίκους και με μηχανισμούς που αποθαρρύνουν την ατελείωτη χρήση.

Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι η πλήρης απομάκρυνση των παιδιών από την τεχνολογία. Είναι η δημιουργία μιας πιο ισορροπημένης σχέσης με τις οθόνες, ώστε το κινητό και το Διαδίκτυο να μην αντικαθιστούν τον ύπνο, το παιχνίδι, την άσκηση και την πραγματική κοινωνική επαφή.

Πηγή : in.gr